Deus Est Machina

  Kabała i Hermetyzm w praktyce

Mysterium Dei

Starożytna mądrość w nowożytnych słowach

Sefer Jecira

ספר יצירה

Sefer Jecira

Tekst ten jest jednym z najstarszych, jeśli nie najstarszym wśród podań kabalistycznych znanych dzisiejszej kulturze. Jest także co ciekawe jednym z najkrótszych. Zawiera jednak tak ogromną ilość skondensowanej treści, że o każdym jednym wersie z Sefer Jecira można by napisać całą książkę. I wiele takich książek istnieje. Ja postaram się przedstawić treść S.J. w sposób zrozumiały w dzisiejszym języku z jednoczesnym uwzględnieniem niuansów treści tego dzieła.

Księga Formowania, czyli Sefer Jecira

Tłumaczenie własne i polemika z istniejącymi

O tej księdze jest masa legend i mitów, zainspirowała ona bowiem wielu twórców i poszukiwaczy. Nakręcono nawet odcinek słynnego serialu „Z Archiwum X” tylko o skutkach użycia wiedzy z tej książki (sezon 4 odcinek 15- Kaddish). Poza fantastyką jednak nie można niestety znaleźć wielu rzetelnych tłumaczeń ani analiz tego dzieła. W języku angielskim istnieje książka Aryeha Kaplana pt. Sefer Yetzirah in Theory and Practice, którą serdecznie polecam każdemu zainteresowanemu. Prace nieżyjącego już Aryeha cenię na tyle, iż jeszcze w 2014 roku kontaktowałem się z wydawnictwem Red Wheel Weiser Books and Conari Press, które posiada prawa autorskie i majątkowe do jego książek z prośbą o pozwolenie na wykonanie niekomercyjnego tłumaczenia polskiego. Niestety Pani Sylvia Hopkins odpisała mi, że mogę jedynie kupić prawa do polskiej edycji książki. Na mocy decyzji wydawnictwa żaden inny sposób publikacji Aryeha Kaplana nie jest możliwy. Nie mogę więc po prostu przetłumaczyć jego książki aby polemizować z jego poglądami. Po polsku nie ma na ten temat bowiem wiele, pomimo istnienia tylu polskich kabalistów w historii żaden po polsku nic na ten temat nie napisał. Postaram się zatem tą lukę wypełnić. Zacznijmy od rysu historycznego.

Autorstwo Sefer Jecira przypisywane jest Abrahamowi (Abramowi, z Ur, w Sumerze), jednak nie ma na to niezbitych dowodów. Dla uczciwości powiem, że Abrahamowi przypisuje się także autorstwo wielu innych dzieł, jednak także nie ma dowodu na żadne z nich. Nie jest zatem znany oficjalny autor.

Opinie na temat czasu powstania S.J. także są rozbieżne, z racji braku historycznych źródeł domysły wahają się w skali 2000 lat a czasem nawet i więcej. Pierwsza wzmianka o S.J. jaka przetrwała do naszych czasów pochodzi z X wieku, i już w tym tekście mowa jest o „antycznej księdze”. Pisał tak rabbi Saadja ben Josef zmarły w 942 roku. Analizy lingwistyczne różnych badaczy dają sprzeczne wyniki, włącznie z wnioskiem, że S.J. jest zlepką dwóch dużo wcześniejszych tekstów. Ani Tora ani Zohar jednak nie wspominają o S.J, mimo to w Księdze Wyjścia jest epizod, gdy Besaleel zostaje wybrany do budowy Namiotu Spotkania (Tabernakulum, zwany przez mistyków mikrokosmosem), odnoście czego Talmud stwierdza, że powodem była jego umiejętność „permutowania liter” a nie zdolności rzemieślnicze. Epizod ten jest opisany w Księdze Wyjścia 31:2-3. Jako, że jedynym tekstem opisującym wspomniane permutowanie jest Sefer Jecira, powstaje domysł, że Besaleel znał jej treść. Jeśli to prawda Sefer Jecira musiała istnieć już za czasów Biblijnego eksodusu. Z kolei wszystkie fragmenty Biblii w Sefer Jecira wydają się późniejszymi dopiskami. To wszystko razem przyprawia wszystkich badaczy o migrenę, dlatego pomimo potęgi kryjącej się w tym tekście nie udało się ustalić szczegółów jego pochodzenia.

Istnieją trzy główne wersje tego tekstu, co do których rabini po dziś dzień debatują, która jest prawdziwsza. Zwane są wersją długą, krótką i wersją Gra (Gra to inaczej Gaon z Wilna). Istnieją podania twierdzące, iż oryginalnie Sefer Jecira była takiej długości, że mieściła się na jednej stronie tekstu, zawierała tylko 240 słów. Wersja obecna według analizy rabinów nie jest na 100% oryginalna, gdyż zawiera zbyt dużo wstawek nowożytnych, choć każda zawiera także starożytne zwroty i wyrażenia niemożliwe do skonstruowania ani prawidłowego skopiowania po II wieku n.e. Jednakowoż wersją, na której ja się opieram jest najbardziej przystępna wersja Gra, zawierająca ok 1800 słów. Co do długości tekstu jest po środku trzech powyżej wymienionych. Tyle wyjaśnień względem konstrukcji tekstu. Teraz przejdę do treści Sefer Jecira.

Nie jest to tekst o modnej dziś kabale teoretycznej– tylko o praktyce. Inaczej mówiąc jest to instrukcja co robić- a nie jakie mieć poglądy. Istnieje nawet tłumaczenie S.J., które cały tekst wypowiada w drugiej osobie trybu rozkazującego– czyli zrób, uczyń, uformuj itd. Istnieje także wśród kabalistów opinia, że oryginał tak właśnie był napisany i tak też powinien być czytany.

Jak niewiele rzetelnych informacji można o tym podaniu znaleźć świadczy już sam tytuł, pod jakim jest znane. Bowiem „Sefer Jecira” nawet w Wikipedii jest przetłumaczone jako „Księga Stworzenia”, a to jest błąd. Słowo „jecira” oznacza formowanie, modyfikowanie czegoś, co już jest stworzone- a nie tworzenie od początku. Właściwe tłumaczenie tytułu powinno zatem brzmieć „Księga Formowania”- a nie „Stworzenia”. Wyraz „tworzyć”- w znaczeniu wytwarzać, produkować od zera to „bara”, drugie słowo w Biblii, która zaczyna się od słów „Bereszit Bara Elohim…”. Słowo „jecira” nie oznacza „tworzyć”, tylko „formować”, czyli przekształcać coś, co już istnieje. Księga Stworzenia nazywałaby się Sefer Berija, a nie Sefer Jecira. W kabale uznaje się, iż istnieją cztery poziomy stworzenia. Mówi się też, że to są osobne światy. Są to kolejno świat emanacji, kreacji, formacji i akcji. W oryginale to acilut, berija, jecira i assija. Jak widać świat jecira jest drugim od dołu, nie jest miejscem, gdzie nastąpiło tworzenie, tylko formowanie już wytworzonego światła. Sefer Jecira wyjawia także, iż świat jecira powstał z „trzech matek”, liter podstawowych, którymi są Sz, A i M. Są to litery światów emanacji, kreacji i akcji. Świat jecira wydaje się więc wytworzony, gdy tamte trzy już istniały. Został dodany do rzeczywistości. Zmodyfikowanie kreacji stworzyło dodatkowy schodek pomiędzy etapami. Tak samo żywioły w Sefer Jecira są opisywane jako ogień, powietrze i woda- brakuje żywiołu ziemi. W tłumaczeniu poniżej będę dokładnie wskazywał odpowiednie fragmenty. Tyle tytułem wstępu, przejdźmy do treści. Podzielę tłumaczenie na sześć zakładek, jako że Sefer Jecira ma sześć rozdziałów.